Zincirleme İskonto (Kademeli İndirim: %10 + %5 + %3) ve Net Fatura Hesaplama Rehberi
Zincirleme iskonto (kademeli indirim) hesaplayıcı; B2B toptan ticarette, yapı malzemesi/otomotiv yedek parça listelerinde, ilaç/medikal baremlerinde ve e-ticaret sepette ek indirim kampanyalarında uygulanan iskonto üstüne iskonto (Örn: %20 + %10 + %5) işlemlerinin gerçek Birleşik (Efektif) İndirim Yüzdesini, toplam iskonto tutarını ve KDV dahil son fatura bedelini çözümleyen ticari muhasebe aracıdır.
Zincirleme İskonto Matematiksel Formülü (Neden İndirimler Toplanmaz?)
Ticari faturalarda %20 + %10 iskonto yapılması, toplamda %30 indirim yapıldığı anlamına GELMEZ! Çünkü ikinci iskonto (%10), ürünün ilk liste fiyatına değil, birinci iskonto (%20) düşüldükten sonra kalan indirimli ara bakiyeye uygulanır:
- 1. Kademeli (Çarpımsal) Net Fiyat Formülü:
Liste fiyatı $F$ ve ardışık iskonto oranları $d_1, d_2, d_3$ olmak üzere:
Net Fiyat = F × [1 - (d1 / 100)] × [1 - (d2 / 100)] × [1 - (d3 / 100)] - 2. Gerçek Birleşik (Efektif) İskonto Yüzdesi Denklemi:
Birleşik İskonto (%) = [1 - ((1 - d1/100) × (1 - d2/100) × (1 - d3/100))] × 100
İki kademeli iskonto için pratik kısayol formülü:
Efektif İskonto (%) = (d1 + d2) - [(d1 × d2) / 100]
Örnek (%20 + %10):(20 + 10) - [(20 × 10) / 100] = 30 - 2 = %28,00gerçek indirim!
Toptan Ticarette En Sık Kullanılan Zincirleme İskonto Kombinasyonları Tablosu
Üreticilerin ve distribütörlerin bayilerine uyguladığı (Ana Bayi İskontosu + Peşin Ödeme İskontosu + Kampanya/Miktar İskontosu) kademeli indirimlerin kağıt üzerindeki toplamı ile gerçek efektif indirim karşılıkları aşağıda karşılaştırılmıştır:
| Kademeli İskonto Tanımı | Yanıltıcı Aritmetik Toplam | Gerçek Birleşik (Efektif) İskonto | 10.000 TL Liste Fiyatında Net Ödeme | Satıcı Lehine Korunan Marj Farkı |
|---|---|---|---|---|
| %10 + %10 İskonto | %20,00 Sanılır | %19,00 Net İndirim | 8.100,00 TL | +100,00 TL (%1,00 fark) |
| %20 + %10 İskonto | %30,00 Sanılır | %28,00 Net İndirim | 7.200,00 TL | +200,00 TL (%2,00 fark) |
| %25 + %10 + %5 İskonto | %40,00 Sanılır | %35,875 Net İndirim | 6.412,50 TL | +412,50 TL (%4,125 fark) |
| %30 + %20 İskonto | %50,00 Sanılır | %44,00 Net İndirim | 5.600,00 TL | +600,00 TL (%6,00 fark) |
| %40 + %20 + %10 İskonto | %70,00 Sanılır | %56,80 Net İndirim | 4.320,00 TL | +1.320,00 TL (%13,20 fark) |
| %50 + %50 İskonto | %100 (Bedava) Sanılır | %75,00 Net İndirim | 2.500,00 TL | +2.500,00 TL (%25,00 fark) |
Somut Örnek Hesaplama Senaryosu (3 Kademeli Bayi Faturası)
Senaryo: Bir elektrik malzemeleri üreticisi, liste fiyatı KDV hariç 50.000 TL olan kablo siparişi için bayisine sırasıyla %30 Ana Bayi İskontosu + %10 Çek/Nakit Peşin Ödeme İskontosu + %5 Yıl Sonu Ciro Primi İskontosu (%30 + %10 + %5) uygulamıştır. Faturaya %20 KDV eklenecektir.
- Adım 1 (1. İskonto - %30):
50.000 × (1 - 0,30) = 35.000 TL(15.000 TL indirim). - Adım 2 (2. İskonto - %10): 35.000 TL üzerinden %10:
35.000 × (1 - 0,10) = 31.500 TL(3.500 TL indirim). - Adım 3 (3. İskonto - %5): 31.500 TL üzerinden %5:
31.500 × (1 - 0,05) = 29.925 TL(1.575 TL indirim). - Adım 4 (Toplam İskonto ve KDV Dahil Tutar): Toplam iskonto =
15.000 + 3.500 + 1.575 = 20.075 TL(Birleşik Efektif İskonto Oranı: %40,15 — %45 değil!). KDV Hariç Net Matrah =29.925 TL. +%20 KDV (5.985 TL) eklendiğinde ödenecek genel toplam: 35.910,00 TL.
Sık Yapılan Hatalar ve Ticari Muhasebe İpuçları
- İskonto Sırasının Değişmesi Sonucu Değiştirir mi? Çarpma işleminin değişme özelliği (komütatif özellik) gereği %30 + %10 + %5 yapmak ile %5 + %10 + %30 yapmak kuruşu kuruşuna tamamen aynı net fiyatı verir (
0,70 × 0,90 × 0,95 = 0,5985). - Toptancıların Neden Tek İskonto Yerine Kademeli İskonto Kullandığı: Üretici her seferinde binlerce ürünlük katalog fiyatını değiştirmek yerine liste fiyatını sabit tutar; tüm bayilere 1. iskontoyu (%30) sabit verirken, ödeme vadesine göre 2. iskontoyu (%10) ve sipariş hacmine göre 3. iskontoyu esnek biçimde açıp kapatır.