Veri Transfer Süresi, Bant Genişliği (Mbps vs MB/s) ve Protokol Overhead Hesaplama Rehberi
Veri transfer süresi ve bant genişliği hesaplayıcı; sunucu yedeklemeleri, bulut (Cloud) veri göçleri, yerel ağ (LAN) dosya kopyalamaları veya internet indirmelerinde dosya boyutunu (MB, GB, TB, PB) ve bağlantı hızını (Mbps, Gbps) baz alarak; TCP/IP protokol başlık yükünü (Overhead) de hesaba katıp işlemin kaç saat, dakika ve saniye süreceğini hesaplayan sistem ve ağ planlama aracıdır.
Bit (b) ile Byte (B) Farkı ve Gerçekçi Transfer Süresi Formülü
Bilişim dünyasında en sık yapılan hata, internet servis sağlayıcılarının (İSS) ve ağ kartlarının kullandığı Megabit/saniye (Mbps - küçük 'b') birimi ile işletim sistemlerinin dosya boyutunda kullandığı Megabyte (MB - büyük 'B') birimini birbirine karıştırmaktır:
- 1. Temel Dönüşüm Kuralı (1 Byte = 8 Bit):
Teorik Ham İndirme Hızı (MB/s) = Bağlantı Hızı (Mbps) / 8
Örneğin 100 Mbps fiber internet bağlantısının teorik tavan dosya indirme hızı 100 MB/s değil,100 / 8 = 12,5 MB/s'dir! - 2. TCP/IP ve Ethernet Protokol Yükü (Protocol Overhead):
Ağ kablosundan geçen her 1.500 byte'lık (MTU) paketin içinde Ethernet çerçevesi (18-26 byte), IPv4 başlığı (20 byte) ve TCP başlığı (20 byte) yer alır. Ayrıca disk G/Ç gecikmesi ve ACK paketleri nedeniyle gerçek kullanılabilir verimlilik (Goodput) ortalama %90–%94 seviyesindedir:
Gerçekçi Net Hız (MB/s) = [Bağlantı Hızı (Mbps) / 8] × Verimlilik Katsayısı (0,90 – 0,94) - 3. Transfer Süresi Denklemi:
Süre (Saniye) = Toplam Dosya Boyutu (MB) / Gerçekçi Net Hız (MB/s)
Standart Ağ ve İnternet Hızlarında Gerçek Dosya Transfer Süreleri Tablosu
%92 gerçekçi TCP/IP protokol verimliliği (Goodput) baz alınarak farklı bağlantı teknolojilerinde 10 GB, 100 GB ve 1 TB (1.024 GB) büyüklüğündeki yedek dosyalarının aktarım süreleri aşağıda karşılaştırılmıştır:
| Bağlantı Teknolojisi ve Hızı | Teorik Hız (MB/s) | Gerçekçi Net Hız (%92 Goodput) | 10 GB Dosya Süresi | 100 GB Yedek Süresi | 1 TB (1.024 GB) Sunucu Göçü |
|---|---|---|---|---|---|
| 24 Mbps VDSL İnternet | 3,0 MB/s | ~2,76 MB/s | 1 Saat 2 Dakika | 10 Saat 18 Dakika | 4 Gün 9 Saat |
| 100 Mbps Fiber / Fast Ethernet | 12,5 MB/s | ~11,5 MB/s | 14 Dakika 50 Sn | 2 Saat 28 Dakika | 25 Saat 19 Dakika |
| 500 Mbps Metro / Fiber | 62,5 MB/s | ~57,5 MB/s | 2 Dakika 58 Sn | 29 Dakika 40 Sn | 5 Saat 4 Dakika |
| 1 Gbps (1.000 Mbps) Gigabit LAN | 125,0 MB/s | ~115,0 MB/s | 1 Dakika 29 Sn | 14 Dakika 50 Sn | 2 Saat 32 Dakika |
| 2.5 Gbps Multi-Gig LAN / NAS | 312,5 MB/s | ~287,5 MB/s | 36 Saniye | 5 Dakika 56 Sn | 1 Saat 1 Dakika |
| 10 Gbps (10GbE SFP+ / Fiber) | 1.250,0 MB/s | ~1.150,0 MB/s | 9 Saniye | 1 Dakika 29 Sn | 15 Dakika 12 Saniye |
Somut Örnek Hesaplama Senaryosu (Veri Merkezi Gece Yedekleme Penceresi)
Senaryo: Bir şirketin ana veritabanı sunucusunun her gece aldığı 2,5 TB (2.560 GB = 2.621.440 MB) boyutundaki tam yedeğin, iki bina arasındaki 1 Gbps (1.000 Mbps) fiber hat üzerinden felaket kurtarma (DR) sunucusuna kopyalanması gerekmektedir. İşlemin sabah mesai başlayana kadar kaç saat süreceğini hesaplayalım:
- Adım 1 (1 Gbps Hattın Gerçek Saniyelik Kapasitesi):
1.000 Mbps / 8 = 125 MB/steorik hız. %90 TCP/SMB protokol verimliliği ile net aktarım hızı:125 × 0,90 = 112,5 MB/s. - Adım 2 (Toplam Saniye Hesabı):
2.621.440 MB / 112,5 MB/s = 23.301,7 saniye. - Adım 3 (Saat ve Dakika Dönüşümü):
23.301,7 / 3.600 = 6,47 saat→ 6 Saat 28 Dakika 22 Saniye. Gece 00:00'da başlayan yedekleme sabah 06:28'de tamamlanacaktır.
Sık Yapılan Hatalar ve Sistem Yöneticisi İpuçları
- Simetrik Olmayan (Asimetrik) Upload Darboğazı: Ev ve ofis fiber paketlerinde "1.000 Mbps İnternet" genellikle sadece İndirme (Download) hızıdır; Yükleme (Upload) hızı çoğu zaman 50 Mbps veya 100 Mbps ile sınırlıdır. Buluta (Google Drive, AWS S3) yedek yüklerken download hızına değil, Upload hızına göre hesap yapılmalıdır!
- Binlerce Küçük Dosya vs Tek Büyük Arşiv Dosyası: 100 GB boyutunda tek bir
.tar.gzveya.vhdximaj dosyasını kopyalamak ağ hattını %95 doygunlukta kullanır. Ancak toplamı yine 100 GB olan 2 milyon adet küçük.jpg/.phpdosyasını kopyalamak, dosya sistemi metadata (inode/NTFS) aç-kapa gecikmeleri nedeniyle 5 ila 10 kat daha uzun sürer; transfer öncesi dosyalar mutlaka tek pakette arşivlenmelidir.