Elektrik Tesisatlarında Kablo Kesiti (mm²) ve Gerilim Düşümü (%e) Mühendislik Hesabı
Elektrik iç tesisat yönetmeliği ve IEC 60364 / TS HD 60364 standartlarına göre bir elektrik kablosunun kesiti (mm²) belirlenirken iki kritik fiziksel sınır aynı anda sağlanmalıdır: 1) Akım Taşıma Kapasitesi (Ampacity - Iz): Kablonun içinden geçen akımın (I) izolasyonu (PVC veya XLPE) eritmeyecek sınırda kalması. 2) Gerilim Düşümü (Voltage Drop - %e): İletkenin öz direnci nedeniyle hat boyunca kaybedilen voltajın, alıcı cihazın çalışmasını bozmayacak yüzdede tutulması.
Bakır iletkenin elektrik iletkenliği (öz iletkenlik katsayısı κ / γ) ısınma etkisi dikkate alınarak tesisat hesaplarında 56 m/(Ω·mm²), alüminyum iletkenin ise 35 m/(Ω·mm²) olarak alınır. Türkiye Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği uyarınca ana pano ile en uzak tüketici arasındaki maksimum izin verilen gerilim düşümü; aydınlatma devrelerinde %1.5, motor ve kuvvet devrelerinde ise %3.0 (kendine ait trafosu olan tesislerde %5) sınırını aşamaz.
Monofaze ve Trifaze Gerilim Düşümü Formülleri ile Standart Kablo Akım Tablosu
| Standart Bakır Kesiti (mm²) | Boru İçinde Maks. Akım (A) | Havada / Tavada Maks. Akım (A) | Önerilen Sigorta (MCB) | Tipik Kullanım Alanı |
|---|---|---|---|---|
| 1.5 mm² Cu | 15 - 16 A | 19 - 20 A | 10 A (Aydınlatma) | Ev ve ofis LED/ampul aydınlatma linyeleri |
| 2.5 mm² Cu | 21 - 24 A | 27 - 30 A | 16 A (Priz Linyesi) | Standart ev prizleri, çamaşır/bulaşık makinesi |
| 4.0 mm² Cu | 28 - 32 A | 36 - 40 A | 25 A | Büyük klimalar, ankastre fırın + ocak hatları |
| 6.0 mm² Cu | 36 - 41 A | 46 - 52 A | 32 A | Daire ana kolon hattı, şofben, 7.4 kW EV şarj |
| 10.0 mm² & 16.0 mm² Cu | 50 A / 68 A | 65 A / 87 A | 40 A / 63 A | Trifaze atölye panosu, 11 kW - 22 kW Araç Şarjı |
Somut Örnek Hesaplama: 60 Metre Mesafedeki 5.5 kW Monofaze Pompa İçin Kablo Seçimi
Bahçedeki 60 metre (L) uzaklıkta bulunan 230V Monofaze, 5.500 Watt (P) gücündeki bir dalgıç pompayı bakır kabloyla (κ = 56) beslediğimizi ve izin verilen maksimum gerilim düşümünün %3 olduğunu varsayalım:
- Adım 1 (Çekilen Akım):
I = P / U = 5500 / 230 = 23.91 Amper. - Adım 2 (Monofaze Gerilim Düşümü Formülü):
Güç üzerinden formül:%e = (200 × L × P) ÷ (κ × S × U²)
Buradan gereken minimum kesit (S) çekilirse:S = (200 × 60 × 5500) ÷ (56 × 3.0 × 230²)S = 66.000.000 ÷ (168 × 52.900) = 66.000.000 ÷ 8.887.200 =7.43 mm². - Adım 3 (Standart Kesit Seçimi): Akım taşıma tablosuna göre 24 Amper için 4 mm² kablo ısınmadan yeter gibi görünse de, 60 metre mesafede 4 mm² kullanılırsa gerilim düşümü %5.57 olur ve motor yanar! Hesaplanan 7.43 mm² değerinin bir üst standart kesiti olan 10 mm² bakır kablo seçildiğinde gerilim düşümü %2.23'e iner ve motor güvenle çalışır.
Sık Yapılan Hatalar ve Uzman İpuçları
- 12V ve 24V DC (Güneş Paneli / Karavan) Sistemlerde Mesafe Tuzağı: Gerilim düşümü formülünde voltajın karesi (U²) paydada yer alır. Bu nedenle 12V DC bir karavan veya kamera tesisatında aynı gücü taşırken oluşan yüzdesel voltaj düşümü, 230V AC şebekeye göre 360 kat daha kritiktir! 12V sistemlerde birkaç metrelik hatlarda bile 4 mm² veya 6 mm² kesit altına inilmemelidir.
- Trifaze (380V/400V) Sistem Katsayısı: Üç fazlı dengeli yüklerde formüldeki
200katsayısı yerine100kullanılır:%e = (100 × L × P) ÷ (κ × S × U²).