Linux Crontab (Cron Job) İfade Oluşturucu ve Zamanlama Sözdizimi Rehberi
Linux, Unix, macOS sunucularında, cPanel/Plesk barındırma panellerinde, Docker konteynerlerinde, Kubernetes (CronJob) kümelerinde ve GitHub Actions iş akışlarında belirli komutların veya betiklerin (PHP, Python, Bash yedekleme scriptleri) insan müdahalesi olmadan periyodik olarak çalıştırılmasını sağlayan arka plan servisine Cron Daemon (crond), zamanlama kurallarının tutulduğu yapılandırma tablosuna ise Crontab (Cron Table) adı verilir.
Standart bir POSIX cron ifadesi, aralarında birer boşluk bulunan 5 adet zaman alanından (Dakika, Saat, Ayın Günü, Ay, Haftanın Günü) oluşur ve ardından çalıştırılacak komut satırı gelir.
5 Alanlı Crontab Sözdizimi (Syntax) ve Özel Operatörler
Soldan sağa doğru 5 yıldız (* * * * *) alanının kabul ettiği sayısal değer aralıkları ve özel kontrol sembolleri şunlardır:
- 1. Alan - Dakika (Minute):
0 - 59arası tam sayı. - 2. Alan - Saat (Hour):
0 - 23arası (24 saatlik dilim,0gece yarısı 00:00'dır). - 3. Alan - Ayın Günü (Day of Month):
1 - 31arası. - 4. Alan - Ay (Month):
1 - 12arası (veyaJAN - DEC). - 5. Alan - Haftanın Günü (Day of Week):
0 - 6arası (0ve7Pazar günüdür;1Pazartesi ...6Cumartesi). - Özel Semboller:
*(Her değer),,(Değer listesi:1,15),-(Değer aralığı:1-5),/(Adım/Periyot:*/10her 10 birimde bir).
En Sık Kullanılan Crontab İfadeleri ve Çalışma Zamanları Tablosu
Sistem yöneticileri ve web geliştiricileri tarafından prodüksiyon sunucularında en çok tanımlanan hazır cron ifadeleri ve Türkçe çalışma açıklamaları aşağıdaki tabloda derlenmiştir:
| Crontab İfadesi | Kısa Makro Karşılığı | Türkçe Çalışma Zamanı Açıklaması | Tipik Kullanım Senaryosu |
|---|---|---|---|
* * * * * |
Yok | Her dakika (Yılda 525.600 kez) | Laravel Task Scheduler (artisan schedule:run), kuyruk kontrolü. |
*/5 * * * * |
Yok | Her 5 dakikada bir (00, 05, 10...) | Uptime/sunucu sağlık kontrolü, döviz kuru önbellek (cache) güncelleme. |
0 * * * * |
@hourly |
Her saat başı (00:00, 01:00, 02:00...) | Saatlik geçici (temp) dosya temizliği, sitemap ping işlemi. |
0 3 * * * |
(Gece 03:00) | Her gün gece saat 03:00'te | Günlük MySQL/PostgreSQL veritabanı ve dosya tam yedeği (Backup). |
30 9 * * 1-5 |
(Hafta İçi) | Pazartesi-Cuma arası her gün 09:30'da | Mesai başlangıcı günlük finans/satış özeti e-posta gönderimi. |
0 0 1 * * |
@monthly |
Her ayın 1. günü gece yarısı 00:00'da | Aylık fatura kesimi, kota sıfırlama ve log arşivleme. |
Somut Örnek Uygulama Senaryosu (Plesk / Linux PHP Script Çalıştırma)
Bir e-ticaret sitesinin XML ürün beslemesini (Product Feed) her gece saat 02:15'te ve öğlen 14:15'te otomatik güncelleyecek bir PHP cron görevi tanımlayalım:
- 1. Zamanlama İfadesinin Kurulması: Dakika:
15, Saat:2,14, Ayın Günü:*, Ay:*, Haftanın Günü:*→15 2,14 * * *. - 2. Tam Sunucu Komutu ve Log Yönlendirme:
15 2,14 * * * /usr/bin/php /var/www/vhosts/site.com/httpdocs/cron/xml_update.php >> /var/log/xml_cron.log 2>&1
Buradaki2>&1ifadesi hem standart çıktıları hem de hata mesajlarını log dosyasına yazar.
Sık Yapılan Hatalar ve Uzman İpuçları
- "Her 2 Saatte Bir" İçin
* */2 * * *Yazma Hatası: Dakika alanını*bırakıp saat alanına*/2yazarsanız görev 2 saatte bir kez değil, çift saatlerin her dakikasında (00:00, 00:01 ... 00:59 - saatte 60 kez!) çalışır. Doğrusu dakika alanına0yazmaktır:0 */2 * * *. - Mutlak Dosya Yolu (Absolute Path) Zorunluluğu: Cron servisi kısıtlı bir
PATHortam değişkeniyle çalışır; bu nedenlephp script.phpyerine mutlaka/usr/bin/php /tam/dizin/yolu/script.phpşeklinde tam yollar yazılmalıdır.