JWT (JSON Web Token) Çözücü, RFC 7519 Mimarisi ve Claim Analizi
JWT (JSON Web Token), modern dağıtık sistemlerde, tek sayfa uygulamalarda (SPA - React, Vue, Angular), mobil uygulama arka uçlarında ve OAuth 2.0 / OpenID Connect kimlik doğrulama protokollerinde iki taraf arasında güvenlik taleplerini (Claims) kriptografik olarak imzalanmış, durumsuz (Stateless) bir JSON nesnesi olarak taşımak için kullanılan açık endüstri standardıdır (IETF RFC 7519).
Klasik sunucu tabanlı oturum (Session ID) mimarisinde her istekte veritabanından veya Redis'ten oturum sorgulanırken, JWT mimarisinde kullanıcının kimliği, yetki rolleri ve oturum süresi doğrudan token'ın kendi içinde taşınır; sunucu yalnızca kriptografik imzayı doğrulayarak veritabanına gitmeden kimliği onaylar.
JWT'nin 3 Parçalı Anatomisi: Header.Payload.Signature
Bir JWT dizgesi, birbirinden nokta (.) karakteriyle ayrılmış üç adet Base64URL kodlu bölümden oluşur (xxxxx.yyyyy.zzzzz):
- 1. Header (Başlık - JOSE Header): Token tipini (
"typ": "JWT") ve kullanılan imzalama algoritmasını ("alg": "HS256","RS256"veya"ES256") barındıran JSON nesnesidir. - 2. Payload (Yük / Veri ve Claims): Kullanıcı kimliği, yetkiler ve geçerlilik süreleri gibi asıl verilerin (Claims) taşındığı JSON gövdesidir. Dikkat: Bu bölüm şifreli (encrypted) değildir; yalnızca Base64URL ile kodlanmıştır ve herkes tarafından decode edilerek okunabilir!
- 3. Signature (Kriptografik İmza): Token'ın yolda değiştirilmediğini (veri bütünlüğünü) kanıtlayan imzadır. Örneğin HMAC-SHA256 için şu formülle üretilir:
HMACSHA256(base64UrlEncode(Header) + "." + base64UrlEncode(Payload), Gizli_Anahtar)
RFC 7519 Standart Kayıtlı Talepler (Registered Claims) Tablosu
JWT Payload bölümü çözümlendiğinde (Decode) karşılaşılan uluslararası standart anahtarların anlamları ve veri tipleri aşağıdaki tabloda açıklanmıştır:
| Claim Kodu | Tam Adı (İngilizce / Türkçe) | Veri Tipi / Örnek | Teknik Görevi ve Güvenlik Kontrolü |
|---|---|---|---|
| iss | Issuer (Token Üreticisi) | String ("https://auth.site.com") |
Token'ı hangi kimlik sunucusunun oluşturduğunu belirtir. |
| sub | Subject (Konu / Kullanıcı ID) | String ("usr_94821") |
Token'ın ait olduğu benzersiz kullanıcı veya servis kimliği. |
| aud | Audience (Hedef Alıcı) | String / Array ("api.site.com") |
Token'ın hangi hedef servis tarafından kabul edileceğini kısıtlar. |
| exp | Expiration Time (Son Kullanma) | NumericDate (1795008000) |
Unix Epoch (saniye) cinsinden token'ın geçersiz olacağı an. |
| nbf | Not Before (Başlangıç Zamanı) | NumericDate (1795004400) |
Bu Unix zaman damgasından önce token'ın kabul edilmeyeceğini belirtir. |
| iat | Issued At (Üretim Zamanı) | NumericDate (1795004400) |
Token'ın üretildiği anı gösterir; token yaşını ölçmekte kullanılır. |
| jti | JWT ID (Benzersiz Token No) | String (UUID v4) | Tekrar oynatma (Replay Attack) önleme ve kara liste (Blacklist) takibi. |
Somut Örnek Çözümleme (Decode) Senaryosu
Bir API geliştiricisi, mobil uygulamadan gelen 401 Unauthorized hatasını incelemek için Authorization başlığındaki eyJhbGciOiJIUzI1NiIsInR5cCI6IkpXVCJ9.eyJzdWIiOiI0MiIsInJvbGUiOiJhZG1pbiIsImV4cCI6MTcxMDAwMDAwMH0.SflKxw... token'ını aracımıza yapıştırmıştır:
- 1. Header Çıktısı:
{"alg": "HS256", "typ": "JWT"}(Simetrik HMAC-SHA256 algoritması kullanılmış). - 2. Payload Çıktısı:
{"sub": "42", "role": "admin", "exp": 1710000000}. - 3. Zaman Damgası (exp) Tespiti: Aracımız
expdeğerini insan tarafından okunabilir tarihe çevirerek süresinin dolduğunu (EXPIRED) kırmızı uyarı ile gösterir; böylece sorunun imza hatası değil, süresi dolmuş erişim anahtarı (Access Token) olduğu saniyeler içinde anlaşılır.
Sık Yapılan Hatalar ve Uzman İpuçları
- Payload İçine Hassas Veri Koymak: JWT (JWS) imzalıdır ancak şifreli değildir. Payload içine asla kullanıcı şifresi, kredi kartı numarası veya T.C. kimlik numarası gibi gizli veriler konulmamalıdır (Şifreli taşıma gerekiyorsa JWE - JSON Web Encryption kullanılmalıdır).
- "alg": "none" Güvenlik Zafiyeti: Sunucu tarafında JWT doğrulaması yapılırken
nonealgoritması mutlaka reddedilmeli ve izin verilen algoritma (örneğinHS256veyaRS256) açıkça beyaz listeye alınmalıdır.