Linux Dosya İzinleri (Chmod Octal / Sembolik) ve POSIX Güvenlik Rehberi
Linux dosya izinleri (Chmod) hesaplayıcı; Linux, Unix ve macOS işletim sistemlerinde dosya ve dizinlerin yetkisiz erişime karşı korunmasını sağlayan POSIX yetkilendirme matrisini çözümleyerek; Dosya Sahibi (Owner / User), Grup (Group) ve Diğer Kullanıcılar (Others / World) için Okuma (r), Yazma (w) ve Çalıştırma (x) izinlerini hem Sayısal (Octal: 755, 644, 600) hem de Sembolik (-rwxr-xr-x) formatta üreten sistem yöneticisi aracıdır.
Chmod Sekizlik (Octal) Bit Ağırlıkları ve Dizin vs Dosya Farkı
Linux dosya sistemlerinde (ext4, XFS, ZFS) her dosya ve klasörün izinleri 3 ayrı kullanıcı sınıfı (User - Group - Others) için 3'er bitten (toplam 9 standart bit + 3 özel bit) oluşur. Her bitin sayısal ağırlığı ikili tabandan gelir:
- Okuma İzni (Read =
r=4/ Binary100):- Dosyada: Dosya içeriğinin okunabilmesini ve kopyalanabilmesini sağlar.
- Dizinde (Klasörde):
lskomutuyla klasör içindeki dosya isimlerinin listelenebilmesini sağlar.
- Yazma İzni (Write =
w=2/ Binary010):- Dosyada: Dosya içeriğinin değiştirilmesini sağlar (Ancak dosyayı silme yetkisi dosyanın kendisine değil, içinde bulunduğu klasörün yazma iznine bağlıdır!).
- Dizinde (Klasörde): Klasör içinde yeni dosya oluşturulmasını, mevcut dosyaların silinmesini ve yeniden adlandırılmasını sağlar.
- Çalıştırma İzni (Execute =
x=1/ Binary001):- Dosyada: Dosyanın bir program, ikili dosya (binary) veya bash/python betiği (script) olarak çalıştırılabilmesini sağlar.
- Dizinde (Klasörde):
cdkomutuyla o klasörün içine girilebilmesini (erişim / geçiş) sağlar. Bir klasördexizni yoksa,rizni olsa bile içindeki hiçbir dosyaya erişilemez!
Web Sunucuları (Nginx / Apache) ve Sistem Yönetimi Standart Chmod Tablosu
Bir Linux sunucuda (Ubuntu, Debian, RHEL, AlmaLinux, cPanel/Plesk) güvenlik açığı oluşturmadan kullanılması gereken standart Chmod değerleri aşağıda listelenmiştir:
| Octal (Sayısal) | Sembolik Gösterim | Yetki Açılımı (Sahip / Grup / Diğer) | Standart Kullanım Alanı ve Güvenlik Kuralı |
|---|---|---|---|
chmod 644 |
-rw-r--r-- |
Sahip: Oku+Yaz (6) | Grup: Oku (4) | Diğer: Oku (4) | Standart Web Dosyaları (.php, .html, .css, .js, resimler) |
chmod 755 |
drwxr-xr-x |
Sahip: Tam (7) | Grup: Oku+Gir (5) | Diğer: Oku+Gir (5) | Standart Web Klasörleri (Dizinler) ve çalıştırılabilir CGI/Bash betikleri |
chmod 600 |
-rw------- |
Sahip: Oku+Yaz (6) | Grup: Yok (0) | Diğer: Yok (0) | Hassas Dosyalar: SSH Özel Anahtarları (id_rsa), .env, wp-config.php |
chmod 400 |
-r-------- |
Sahip: Salt Oku (4) | Grup: Yok (0) | Diğer: Yok (0) | AWS EC2 .pem anahtar dosyaları ve değiştirilmemesi gereken sertifikalar |
chmod 750 |
drwxr-x--- |
Sahip: Tam (7) | Grup: Oku+Gir (5) | Diğer: Yok (0) | Paylaşımlı sunucularda kullanıcı ana dizinleri (public_html / httpdocs) |
chmod 777 |
drwxrwxrwx |
Herkes: Okuma + Yazma + Çalıştırma (Tam Yetki) | TEHLİKELİ! Asla web dizinlerinde kullanılmamalıdır (Shell/Exploit riski) |
chmod 1777 |
drwxrwxrwt |
Sticky Bit (1) + Herkes Tam Yetki (777) | Sistem /tmp dizini (Herkes dosya yazar ama sadece kendi dosyasını silebilir) |
Somut Uygulama Senaryosu: Web Sitesi Klasör ve Dosya İzinlerini Toplu Düzeltme
Senaryo: Bir web sitesi sunucuya taşındıktan sonra bazı klasörlerin ve dosyaların izinleri bozulmuş, bazıları yanlışlıkla 777 yapılmıştır. Hem klasörleri 755 hem de dosyaları 644 yapmak için neden tek bir chmod -R 755 komutu kullanılmamalıdır?
- Yanlış Uygulama:
chmod -R 755 /var/www/htmlkomutu tüm.phpve.jpgdosyalarına da gereksiz yere Çalıştırma (Execute - x) yetkisi verir;chmod -R 644yapılırsa bu kez klasörlerinxizni silineceği için web sunucusu klasörlerin içine giremez ve 403 Forbidden hatası verir! - Doğru Profesyonel Linux Komutu (Find ile Ayrıştırma):
Sadece Klasörleri (-type d) 755 yapmak için:
find /var/www/html -type d -exec chmod 755 {} +
Sadece Dosyaları (-type f) 644 yapmak için:
find /var/www/html -type f -exec chmod 644 {} +
Sık Yapılan Hatalar ve Özel İzin Bitleri (SUID, SGID, Sticky Bit)
- "Permission Denied" Hatasını Çözmek İçin
chmod 777Vermek: Bir yükleme klasörü (uploads/) yazma hatası verdiğinde izinleri777yapmak yerine, klasörün sahibi web sunucusu kullanıcısına (chown -R www-data:www-data uploads) devredilmeli ve izin755veya775olarak korunmalıdır. - SSH
id_rsa"UNPROTECTED PRIVATE KEY FILE" Hatası: OpenSSH istemcisi, özel anahtar dosyanızın izni644veya755ise güvenlik nedeniyle bağlanmayı reddeder; mutlakachmod 600 ~/.ssh/id_rsa(veya400) yapılmalıdır.