JSON (JavaScript Object Notation) Formatlama, Sıkıştırma ve RFC 8259 Doğrulama
JSON (JavaScript Object Notation), modern web mimarisinde RESTful API servisleri, mikroservis haberleşmeleri, NoSQL veritabanları (MongoDB, Couchbase, PostgreSQL jsonb) ve yapılandırma dosyaları (package.json, composer.json) arasında veri alışverişi sağlamak için kullanılan dil bağımsız, hafif bir veri değişim formatıdır. Uluslararası IETF RFC 8259 ve ECMA-404 standartlarıyla tanımlanan JSON, ağ trafiğini azaltmak amacıyla genellikle tüm boşlukları ve satır sonları silinmiş (Minified / Tek Satır) halde iletilir.
Geliştiricilerin tek satırlık karmaşık bir API yanıtını inceleyebilmesi için verinin girintilenerek (2 veya 4 boşluk / Tab) hiyerarşik ağaç yapısına kavuşturulması işlemine JSON Beautify (Prettify / Güzelleştirme), canlı ortama gönderilirken gereksiz boşlukların temizlenmesine ise JSON Minify (Küçültme) adı verilir.
RFC 8259 Standartlarına Göre JSON Veri Tipleri ve Sözdizimi Kuralları
Geçerli bir JSON belgesi yalnızca 6 temel veri tipini destekler ve JavaScript nesnelerine (Object Literal) göre çok daha katı sözdizimi (Syntax) kurallarına sahiptir:
- Nesne (Object -
{ ... }): Süslü parantezler içinde sırasız"anahtar": değerçiftlerinden oluşur. Anahtarlar (Keys) mutlaka çift tırnak (" ") içinde yazılmalıdır; tek tırnak veya tırnaksız anahtar geçersizdir. - Dizi (Array -
[ ... ]): Köşeli parantezler içinde virgülle ayrılmış sıralı değerler listesidir. - Dizge (String): Çift tırnak içinde UTF-8 metinlerdir. İçerideki özel karakterler ters eğik çizgiyle (
\",\\,\n,\t) kaçırılmalıdır (escape). - Sayı (Number): Tamsayı (Integer) veya ondalıklı (Floating-point / üstel
1.5e3) değerlerdir.NaN,Infinityveya0ile başlayan oktal sayılar (012) JSON'da yasaktır. - Mantıksal (Boolean) ve Boş Değer: Yalnızca küçük harfle
true,falsevenullkabul edilir (TRUE,Noneveyaundefinedgeçersizdir).
En Sık Karşılaşılan JSON Sözdizimi Hataları (Syntax Errors) ve Çözüm Tablosu
JSON ayrıştırıcılarının (JSON.parse() / json_decode()) fırlattığı standart hata mesajları, nedenleri ve doğru yazım biçimleri aşağıdaki tabloda karşılaştırılmıştır:
| JSON Ayrıştırıcı Hatası | Hatalı JSON Kodu | Geçerli (RFC 8259) JSON Kodu | Teknik Nedeni |
|---|---|---|---|
Unexpected token } in JSON |
{"id": 1, "ad": "Ali",} |
{"id": 1, "ad": "Ali"} |
Son elemandan sonra bırakılan fazladan virgül (Trailing Comma). |
Unexpected token ' in JSON |
{'durum': 'aktif'} |
{"durum": "aktif"} |
JSON'da tek tırnak (') kullanımına izin verilmez. |
Expected property name |
{kullaniciId: 42} |
{"kullaniciId": 42} |
Nesne anahtarlarının çift tırnak içine alınmaması. |
Unexpected token / in JSON |
{"port": 8080 // HTTP} |
{"port": 8080} |
Standart JSON spesifikasyonu yorum satırlarını (//, /* */) desteklemez. |
Bad control character |
{"not": "Satır 1\nSatır 2"} (Gerçek Enter) |
{"not": "Satır 1\\nSatır 2"} |
String içinde kaçırılmamış (unescaped) ham satır sonu veya tab bulunması. |
Somut Örnek Uygulama Senaryosu (Boyut Küçültme ve Hata Ayıklama)
Bir Backend geliştiricisi, dış bir ödeme API'sinden dönen 4.500 karakterlik tek satır (minified) JSON yanıtında 500 Internal Server Error almaktadır:
- 1. Adım (Beautify & Validate): Ham yanıt araca yapıştırılıp 4 Boşluk Girintile (Formatla) seçildiğinde ayrıştırıcı 142. satırda
"tutar": 1250,50şeklinde ondalık ayracı olarak nokta yerine virgül kullanıldığını ve JSON yapısını kırdığını tam satır/sütun numarasıyla gösterir. - 2. Adım (Minify): Hata düzeltildikten sonra Sıkıştır (Minify) butonuna basılarak 18 KB'lık girintili JSON dosyası 11,4 KB'a (%36 tasarruf) düşürülür ve HTTP payload olarak gönderilir.
Sık Yapılan Hatalar ve Uzman İpuçları
- 64-Bit Büyük Tamsayı (BigInt) Hassasiyet Kaybı: JavaScript'in
JSON.parse()fonksiyonu IEEE 754 çift duyarlıklı kayan nokta standardını kullandığı içinNumber.MAX_SAFE_INTEGER(9007199254740991- 16 hane) üzerindeki 64-bit ID'lerin (örneğin Twitter/Snowflake ID'leri) son hanelerini yuvarlayarak bozar. 16 haneden uzun ID'ler JSON içinde mutlaka"id": "9223372036854775807"şeklinde String olarak taşınmalıdır.