Alt Ağ (Subnet Mask), CIDR Notasyonu ve VLSM IPv4 Hesaplama Rehberi
Alt ağ (Subnet) ve CIDR hesaplayıcı, 32-bitlik bir IPv4 adresini ve CIDR (Classless Inter-Domain Routing) önek uzunluğunu (/1 ile /32 arası) bit düzeyinde (bitwise) çözümleyerek; Ağ Adresi (Network ID), Yayın Adresi (Broadcast), Alt Ağ Maskesi (Subnet Mask), ACL ve OSPF yapılandırmalarında kullanılan Wildcard Mask ile cihazlara atanabilir net kullanılabilir Host IP aralığını saniyeler içinde çıkaran ağ mühendisliği aracıdır.
IPv4 Bitwise (İkili) Subnetting ve CIDR Matematiği
Bir IPv4 adresi noktalarla ayrılmış 4 adet 8-bitlik oktetten (toplam 32 bit) oluşur. CIDR notasyonundaki /n değeri, soldan itibaren kaç bitin Ağ (Network) kısmına ayrıldığını (1 bitleri), kalan 32 - n bitin ise Cihaz (Host) kısmına ayrıldığını (0 bitleri) gösterir:
- 1. Toplam IP ve Kullanılabilir Net Host Sayısı Formülü:
Host bit sayısıh = 32 - CIDRolmak üzere:
Toplam IP Adresi = 2^h
Kullanılabilir Net Host Sayısı = 2^h - 2
Neden 2 çıkarılır? Bloğun ilk IP adresi (tüm host bitleri 0) Ağ Adresi (Network ID), son IP adresi (tüm host bitleri 1) ise Yayın Adresi (Broadcast Address) olarak ayrılmıştır; bu iki adres sunucu veya bilgisayarlara verilemez (İstisna: RFC 3021 uyarınca noktadan noktaya router bağlantılarında kullanılan/31ağlarda 2 IP de kullanılır). - 2. Bitwise Mantıksal İşlemler:
Network ID = IP Adresi AND Subnet Mask
Wildcard Mask = NOT (Subnet Mask) = 255.255.255.255 - Subnet Mask
Broadcast Adresi = Network ID OR Wildcard Mask
En Sık Kullanılan CIDR (/16 – /32) Alt Ağ Referans Tablosu
Sistem yöneticileri ve CCNA/CCNP ağ mühendislerinin VLAN bölümleme, güvenlik duvarı (Firewall) kural yazımı ve WAN bağlantılarında en sık başvurduğu CIDR blokları aşağıda listelenmiştir:
| CIDR Öneki | Alt Ağ Maskesi (Subnet Mask) | Wildcard Mask (Ters Maske) | Toplam IP | Kullanılabilir Net Host | Tipik Ağ Mühendisliği Kullanımı |
|---|---|---|---|---|---|
| /32 | 255.255.255.255 | 0.0.0.0 | 1 | 1 (Tekil Host) | Loopback arayüzü, Firewall tek IP kuralı |
| /30 | 255.255.255.252 | 0.0.0.3 | 4 | 2 Host | Point-to-Point (P2P) Router WAN linkleri |
| /29 | 255.255.255.248 | 0.0.0.7 | 8 | 6 Host | Veri merkezi statik Metro Ethernet / Firewall HA |
| /28 | 255.255.255.240 | 0.0.0.15 | 16 | 14 Host | Küçük DMZ sunucu VLAN'ı veya yönetim ağı |
| /27 | 255.255.255.224 | 0.0.0.31 | 32 | 30 Host | Küçük şube ofisi veya IP kamera VLAN'ı |
| /26 | 255.255.255.192 | 0.0.0.63 | 64 | 62 Host | Departman bazlı orta ölçekli VLAN |
| /25 | 255.255.255.128 | 0.0.0.127 | 128 | 126 Host | Yarım C Sınıfı kurumsal kat ağı |
| /24 | 255.255.255.0 | 0.0.0.255 | 256 | 254 Host | Standart C Sınıfı LAN (Örn: 192.168.1.0/24) |
| /22 | 255.255.252.0 | 0.0.3.255 | 1.024 | 1.022 Host | Büyük Kampüs / Misafir Wi-Fi (4× /24 birleşimi) |
| /16 | 255.255.0.0 | 0.0.255.255 | 65.536 | 65.534 Host | Standart B Sınıfı / Bulut VPC (AWS/Azure) ana bloğu |
Somut Örnek Hesaplama Senaryosu (192.168.10.145/26 Analizi)
Senaryo: Bir ağ mühendisi 192.168.10.145/26 IP adresine sahip bir sunucunun hangi alt ağda bulunduğunu, ağ geçidi (Gateway) olarak hangi IP'yi alabileceğini ve broadcast adresini bulmak istemektedir:
- Adım 1 (Host Bit Sayısı ve Blok Büyüklüğü):
32 - 26 = 6 bithost alanı vardır. Blok büyüklüğü (Magic Number) =2^6 = 64. Son oktet maskesi256 - 64 = 192(Yani255.255.255.192). - Adım 2 (Ağ Adresi - Network ID): 0'dan başlayarak 64'ün katları yazılırsa:
0, 64, 128, 192. 145 sayısı 128 ile 191 aralığına düştüğü için Ağ Adresi:192.168.10.128'dir. - Adım 3 (Broadcast Adresi): Bir sonraki alt ağ
.192'de başladığı için mevcut ağın Broadcast Adresi:192.168.10.191'dir. - Adım 4 (Kullanılabilir Host IP Aralığı): İlk IP (genellikle Default Gateway):
192.168.10.129— Son IP:192.168.10.190(Toplam 62 adet cihaz bağlanabilir).
Sık Yapılan Hatalar ve RFC 1918 Özel (Private) IP Kuralları
- RFC 1918 Yerel (Private) IP Blokları: İnternete doğrudan yönlendirilemeyen (NAT gerektiren) 3 resmi yerel IP bloğu vardır: 10.0.0.0/8 (
10.0.0.0 – 10.255.255.255), 172.16.0.0/12 (172.16.0.0 – 172.31.255.255) ve 192.168.0.0/16 (192.168.0.0 – 192.168.255.255). Özellikle172.32.x.xbloğunun yerel IP sanılıp iç ağda kullanılması gerçek internet sitelerine erişimi keser! - Çok Büyük Broadcast Domain (/16) Kullanmak: 500 cihazlık bir ağda kolaylık olsun diye
/16(65.534 IP) maskesi kullanmak ARP tablosu şişmesine ve Broadcast fırtınalarına (Broadcast Storm) yol açar; ağ mutlaka VLAN'lara ve/24veya/23bloklara bölünmelidir.