Altın Ayar (Milyem), Gram ve Ziynet (Çeyrek, Yarım, Cumhuriyet) Değer Hesaplama Rehberi
Altın ayar ve ziynet değer hesaplama, uluslararası piyasalarda işlem gören 24 ayar saf (has) altının gram fiyatını referans alarak; 22, 18 ve 14 ayar takıların içerdiği saf altın miktarını ve Türkiye Cumhuriyetin Darphane standartlarında basılan ziynet/meskük altınların (Çeyrek, Yarım, Tam, Ata/Cumhuriyet, Gremse) gerçek metal değerini çözümleyen finansal bir hesaplamadır.
Kuyumculukta Ayar (Karat) ve Milyem Matematiği
Saf altın (24 Ayar) doğası gereği oldukça yumuşak bir metal olduğu için günlük kullanımda eğilip çizilmemesi amacıyla bakır, gümüş, çinko veya paladyum gibi metallerle alaşım haline getirilir. Bir alaşımın 1.000 birimindeki saf altın oranına "Milyem", 24 birimindeki oranına ise "Ayar (Karat)" denir:
- 24 Ayar (Has Altın):
24 / 24 = 0,995 veya 0,9995 milyem(Külçe ve standart gram altınlar). - 22 Ayar (Bilezik ve Ziynet):
22 / 24 = 0,916 milyem(%91,6 saf altın, %8,4 alaşım metali). - 18 Ayar (Mücevherat):
18 / 24 = 0,750 milyem(%75 saf altın). - 14 Ayar (Fantezi Takı):
14 / 24 = 0,585 milyem(%58,5 saf altın). - Hurda / Saf Altın Değeri Formülü:
Saf Değer (TL) = Toplam Ağırlık (gr) × Milyem Katsayısı × 24 Ayar Has Gram Fiyatı (TL)
Darphane Resmi Ziynet ve Meskük Altın Ağırlık Tablosu
Türkiye'de Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından basılan tüm Cumhuriyet altınları (gerek kulplu/ince Ziynet grubu, gerekse kulpsuz/kalın Meskük / Ata grubu) standart olarak 22 ayar (916 milyem) saflıktadır:
| Altın Türü | Ayar / Milyem | Brüt Ağırlık (Gram) | İçerdiği 24K Has Altın (Gram) | Örnek Has Gram = 3.000 TL İken Saf Metal Değeri |
|---|---|---|---|---|
| Çeyrek Altın (Ziynet 1/4) | 22 Ayar (0,916) | 1,754 gr | 1,606 gr | 4.818,00 TL |
| Yarım Altın (Ziynet 1/2) | 22 Ayar (0,916) | 3,508 gr | 3,212 gr | 9.636,00 TL |
| Tam (Ziynet) Altın (1/1) | 22 Ayar (0,916) | 7,016 gr | 6,427 gr | 19.281,00 TL |
| Cumhuriyet (Ata Lira - Meskük) | 22 Ayar (0,916) | 7,216 gr | 6,610 gr | 19.830,00 TL |
| İki Buçukluk (Gremse - 2.5'luk) | 22 Ayar (0,916) | 17,540 gr | 16,067 gr | 48.201,00 TL |
| Reşat / Hamit Beşibiryerde (Ziynet 5'li) | 22 Ayar (0,916) | 35,080 gr | 32,133 gr | 96.399,00 TL |
Somut Örnek Hesaplama Senaryosu (22 Ayar Bilezik Bozdurma ve Alım)
Senaryo: Kuyumcuda 24 ayar has altının gram fiyatı 3.100 TL'dir. Yatırımcının elinde toplam ağırlığı 25 gram olan 22 ayar (916 milyem) bir Adana burma bilezik ve 3 adet Çeyrek Altın bulunmaktadır. İşçilik hariç saf metal (hurda/bozdurma taban) değerini hesaplayalım:
- Adım 1 (25 gr 22 Ayar Bileziğin Has Karşılığı):
25 gr × 0,916 = 22,90 gramsaf (24 ayar) altına eşdeğerdir. - Adım 2 (Bileziğin Saf Değeri):
22,90 gr × 3.100 TL = 70.990 TL(Kuyumcu alışında genellikle 0,912–0,914 milyem üzerinden işlem yapılarak küçük bir rafineri marjı düşülür). - Adım 3 (3 Adet Çeyrek Altının Has Karşılığı): 1 çeyrek altın 1,6065 gr has altın içerir →
3 × 1,6065 = 4,8195 grhas altın. - Adım 4 (Çeyrek Altınların Saf Değeri):
4,8195 gr × 3.100 TL = 14.940,45 TL. - Toplam Portföy Saf Metal Değeri:
70.990 + 14.940,45 = 85.930,45 TL.
Sık Yapılan Hatalar ve Yatırımcılar İçin Uzman İpuçları
- Tam (Ziynet) Altın ile Cumhuriyet (Ata) Altın Farkı: Her iki altın da 22 ayardır ancak Tam Ziynet 7,016 gram iken Cumhuriyet (Ata) altını 7,216 gramdır. Aradaki 0,20 gramlık fark nedeniyle Ata Lira her zaman Tam altından yaklaşık %2,85 daha pahalıdır.
- 14 ve 18 Ayar Takılarda İşçilik Kaybı: 14 ayar (585 milyem) bir kolye satın alırken ödediğiniz tutarın içinde yüksek tasarım işçiliği vardır. Ancak bu takıyı bozdururken kuyumcu işçiliği sıfırlar ve ağırlığı yalnızca
0,585(hatta eritme fire payıyla0,575) ile çarpar; bu nedenle yatırım amacıyla 14 ve 18 ayar takı alınmamalıdır.